Trabzon'da Gezilecek Yerler: Sümela'dan Uzungöl'e 12 Durak

Trabzon'u tek bir ziyaretle bitirmek zordur. Şehir merkezinde Bizans kiliseleri, Osmanlı konakları ve Cumhuriyet tarihinin izleri iç içedir. Merkezden bir saat uzaklıkta kayalara tutunmuş manastırlar, 1.000 metrenin üzerinde bir göl ve bir mağara başlar.

Bu rehber 12 durağı tek tek anlatıyor. Her durak için ne olduğunu, nerede durduğunu ve ne kadar zaman ayırmanız gerektiğini yazdım. Sonda üç farklı süre için hazır rotalar var.

Bir bakışta: 12 durak

Şehir merkezi (Ortahisar)

1. Ayasofya: Karadeniz kıyısındaki Bizans

Ayasofya, Trabzon İmparatorluğu'nu kuran Komnenos hanedanından I. Manuel döneminde, 1250-1260 yılları arasında yaptırıldı. Fatih Sultan Mehmet'in 1461'deki fethinden sonra camiye çevrildi. 1964'te müzeye dönüştürüldü, 2013'te yeniden ibadete açıldı.

Yapı 2018'de başlayan restorasyonun ardından 2020'de yeniden ziyarete açıldı. Bugün aktif bir camidir. İbadete açık bölümdeki freskler namaz vaktinde özel bir sistemle otomatik olarak örtülür, namaz bitince yeniden görünür hale gelir. Ziyaret namaz saatlerinin dışında yapılır.

Dış cepheyi ve kubbe kasnağını dışarıdan inceleyin. İçeride ve nartekste kalan fresklere zaman ayırın.

2. Atatürk Köşkü: Çam ormanındaki beyaz konak

Soğuksu'da çam ağaçlarının arasındaki köşkü, banker ve tüccar Konstantin Kabayanidis yaptırdı. Atatürk Trabzon'a üç kez geldi (1924, 1930, 1937) ve köşkte konakladı. 1937'de vasiyetini bu köşkte yazdığı aktarılır.

Köşk Büyükşehir Belediyesi'ne bağlı özel müzedir. Eylül 2022'de başlayan restorasyon bir yılda tamamlandı ve köşk Cumhuriyet'in 100. yılında yeniden açıldı. Bugün 344 eser sergileniyor. Mobilyalar, porselenler, halılar ve kişisel eşyalar odalara yerleştirilmiş durumda.

Köşk yazın her gün 09.00-19.00 arasında açıktır. Sezonun yoğun aylarında (özellikle ağustos) kalabalık olur, sabah erken gitmek rahatlatır.

3. Trabzon Müzesi (Kostaki Konağı): 2025'te yeniden açıldı

Müze, 20. yüzyıl başında Rum banker Kostaki Theofilaktos'un yaptırdığı konakta yer alır. İç mekânlardaki kalem işi süslemeler binanın kendisini bir sergi parçası yapar.

2018-2024 arasında süren restorasyondan sonra 30 Mayıs 2025'te yeniden açıldı. Zemin kat konak yaşamını anlatıyor. Bahçeden girilen arkeoloji bölümü tarih öncesinden Osmanlı dönemi sonuna kadar uzanıyor. Kale kazılarında çıkan yeni buluntular da burada. Toplam 720 eser sergileniyor.

4. Kızlar Manastırı (Panagia Theoskepastos)

Boztepe'nin eteğine yaslanan manastır, güneyde kaya kilisesi ve içinde "kutsal su" bulunan bir ayazmadan oluşuyor. Girişte bir şapel ve birkaç hücre var. Restorasyonun ardından Trabzon Büyükşehir Belediyesi'ne devredildi ve ziyarete açıldı.

Atatürk Köşkü'nün yanı sıra belediyenin işlettiği dört turizm noktasından biridir (diğerleri Çal Mağarası ve Şehir Müzesi).

5. Boztepe: Şehri tepeden izlemek

Boztepe, Minthrion Dağı adıyla da bilinir ve şehir merkezinden yaklaşık 3 km uzaktadır. Trabzon'u kuş bakışı görmek için en kolay noktadır. Çay bahçelerinde oturup limanı, kaleyi ve denizi aynı karede izleyebilirsiniz. Gün batımına denk getirin.

6. Trabzon Kalesi, Zağnos Vadisi ve Ortahisar

Kale üç bölüme ayrılır: aşağı, orta ve yukarı hisar. Deniz saldırılarına karşı yapılan surlar yüzyıllarca askeri üs olarak kullanıldı. Kale çevresinde kazılar sürdüğü için ziyaret edilebilen bölümler dönem dönem değişebilir.

Kalenin hemen yanındaki Zağnos Vadisi dar ve ağaçlıktır. Vadiyi Zağnos Paşa Köprüsü aşar. Köprüden sonra tarihi Ortahisar Mahallesi başlar. Bedesten, Trabzon'da ayakta kalan en eski ticari yapı olarak anılır, çarşı yürüyüşünün doğal durağıdır.

Maçka vadileri

7. Sümela Manastırı

Sümela, Trabzon'un en bilinen simgesidir. Maçka ilçesi sınırlarında, Altındere Vadisi Milli Parkı'nda, Karadağ'ın dik yamacına oyulmuş gibi duran bir kaya manastırıdır. Vadi tabanından yaklaşık 300 metre yüksekte durur. Kuruluşu 4. yüzyıla uzanan bir geleneğe bağlanır. Bugünkü hali Bizans'tan Osmanlı'ya uzanan birkaç evrenin ürünüdür ve son şeklini 18. yüzyılda aldığı belirtilir. Manastır 1923'teki nüfus mübadelesinde terk edildi. UNESCO Dünya Miras Geçici Listesi'nde yer alıyor.

Manastırın başlıca bölümleri ana kaya kilisesi, birkaç şapel, mutfak, öğrenci odaları, misafirhane, kütüphane ve kutsal ayazmadır. Kaya kilisenin duvarlarındaki freskler İncil sahnelerini işler ve bir bölümü zamanla zarar görmüştür. İçeri dar ve uzun bir merdivenle girilir, merdivenin yanında muhafız odaları vardır.

Restorasyon yaklaşık altı yıl sürdü. Çalışmalar sırasında riskli görülen yaklaşık 360 tonluk kaya kütlesi çelik ağla sabitlendi. Manastır 2022'de tüm bölümleriyle yeniden açıldı.

Pratik bilgiler

• Yaz döneminde ziyaret saatleri 08.00-19.00'dur. Kışın daha erken kapanır.
• Müzekart geçerlidir. Giriş ücretini Kültür ve Turizm Bakanlığı belirler ve zaman içinde güncellenir.
• Araçlar milli park girişindeki otoparka bırakılır. Oradan servis (ring) minibüsüyle yaklaşık 2 km gidilir, ardından orman içinden yaklaşık 300 metrelik patika yürünür. Otopark ve servis ayrı ücretlidir.
• Gişe ve merdiven kuyrukları bayramlarda saatlerce sürebilir. 2022 bayramında bir ziyaretçi 2,5 saatte çıkabildiğini anlatmıştı.
• Her yıl 15 Ağustos'ta (Meryem Ana'nın göğe yükseliş günü) manastırda Ortodoks ayini yapılır. O gün ziyaretçi alımı ayine göre düzenlenir.

Sabah erken saatlerde gitmek hem kuyruğu hem kalabalığı azaltır. Trabzon'dan yol normal koşullarda yaklaşık bir saattir.

8. Vazelon Manastırı

Vazelon (Aziz Yuhanna Vazelon), Maçka'nın en önemli üç manastırından biridir ve Sümela'dan önce kurulduğu söylenir. Çam ormanının içinde, kaya önüne inşa edilmiştir. Sümela'dan farkı, içinde ayazma ve mağara bulunmasıdır. Komnenos ailesinin himayesindeki manastırlardan biriydi ve 1923'te terk edildi.

İç merdivenlerin ve tavanların ahşabı zamana yenik düştüğü için içerisi yer yer zorlu gezilir. Sümela kadar kalabalık olmayışı, onu sessiz bir alternatif yapıyor.

9. Kuştul Manastırı (Aziz Georgios Peristereota)

Maçka'nın Şimşirli Mahallesi sınırlarındaki Kuştul, vadiye hâkim sarp bir kayalığın üstünde durur. 8. yüzyıl ortalarında inşa edildiği tahmin edilir. Tek giriş kapısı ve 72 odası vardır. Manastıra bölge halkının uzun yıllardır kullandığı üç patikayla ulaşılır. 1904'teki bir yangında büyük hasar gören manastır sonrasında terk edilmiştir.

Yürüyüş yapmayı sevenler için Maçka rotasının en az bilinen, en çarpıcı durağıdır.

10. Hamsiköy

Hamsiköy, beş köyün birleşmesiyle oluşmuş, geleneksel ahşap evleriyle bilinen bir Maçka yerleşimidir. Yöreyle özdeşleşen Hamsiköy sütlacı 2017'de coğrafi işaret aldı. Vazelon ve Sümela dönüşünde mola vermek için uygun bir yerdir.

Şehir dışı: Uzungöl ve Çal Mağarası

11. Uzungöl (Çaykara)

Uzungöl, Çaykara ilçesine yaklaşık 20 km uzaklıkta, denizden 1.000 metrenin üzerinde bir yükseklikte yer alır. Trabzon merkezden yaklaşık 100 km'dir. Göl, yamaçlardan kopan kayaların Haldizen Deresi'nin önünü kapatmasıyla oluşmuştur. Alanı yaklaşık 500 bin metrekaredir ve 1989'da tabiat parkı ilan edilmiştir. Gölde alabalık ve sazan yaşar.

Dikkat edilecek iki gerçek var:

• Uzungöl yoğun yapılaşmış durumda. Merkez bölgede yüzlerce otel ve pansiyon var, bayramlarda girişte 10 kilometreyi bulan araç kuyruğu oluşabiliyor.
• Kalabalıktan kaçmak istiyorsanız kış aylarını seçin. Yüksek kesimlerde kar yağar, bazı yıllar göl yüzeyi yer yer buz tutar ve ortam çok daha sakindir.

Gölün 10 km güneyinde, Holdizon Dağları'nda 3.000 metre civarındaki Balıklıgöl çevresinde yürüyüş yapılabilir. Bu rota yaz için uygundur ve ayrıca planlanmalıdır.

12. Çal Mağarası (Düzköy)

Çal Mağarası, Düzköy ilçesinin Çal Mahallesi'nde, denizden yaklaşık 1.050 metre yükseklikte yer alır. Trabzon merkezine yaklaşık 45-50 km uzaklıktadır. Toplam uzunluğu yaklaşık 8 km kabul edilir ve yaklaşık 8 milyon yılda oluştuğu tahmin edilir. Ziyaretçiler mağaranın yalnızca bir bölümünü gezebilir. Mağaranın dışında bir kale yapısı vardır ve kalede çayevi hizmet verir.

Mağara 2003'ten beri ziyarete açıktır ve yıl boyunca gezilebilir. İçinde ahşap yürüyüş yolu, ışıklandırma, sarkıt ve dikitler, bir dere ve küçük bir göl yer alır. 2025'te 178 bin 500 ziyaretçi ağırladı. Giriş bölümünde tavan alçalır, kafanızı korumak için dikkatli yürüyün.

1, 2 ve 3 günlük rota

1 gün: Şehir merkezi Sabah Ayasofya → Kale, Zağnos Vadisi ve Ortahisar (çarşı ve Bedesten dahil) → öğleden sonra Trabzon Müzesi → ardından Atatürk Köşkü → gün batımı Boztepe, dilerseniz Kızlar Manastırı ile birlikte.

2 gün: Şehir + Maçka

1. gün yukarıdaki rota. 2. gün sabah erken Sümela, ardından Vazelon ve Hamsiköy'de öğle molası.

3 gün: Şehir + Maçka + Uzungöl İlk iki gün aynı. 3. gün yalnızca Uzungöl'e ayırın, yol uzun olduğu için başka durak eklemeyin.

Ek yarım gün: Çal Mağarası. Mağara ve çevresi için iki saat yeter.

Ne zaman gidilir, nasıl dolaşılır

• Mevsim: Sümela ve Maçka vadileri için Mayıs-Eylül arası en rahat dönemdir. Ancak Trabzon yıl boyunca yağış alan bir şehirdir, yağmurluk her mevsim yanınıza alınmalıdır. Uzungöl kışın daha sakin ve manzaralıdır.
• Kalabalık: Bayram tatillerinde Sümela ve Uzungöl'de kuyruklar çok uzar. Mümkünse hafta içi ve sabah erken saatleri seçin.
• Ulaşım: Şehir merkezi turu için araç şart değil, ama Maçka, Uzungöl ve Çal için araç kiralamak ya da organize tur almak zaman kazandırır. Uzungöl'ün tepesine tırmanan yokuşta bayramlarda araçlar arızalanabiliyor.
• Ayakkabı: Sümela merdivenleri, Kuştul patikaları ve Vazelon'un iç merdivenleri için kaymaz tabanlı ayakkabı seçin.

Sık sorulan sorular

Trabzon'u gezmek için kaç gün yeterli?

Şehir merkezi ve Sümela için 2 gün, Uzungöl'ü de eklemek isterseniz 3 gün gerekir.

Sümela Manastırı şehir merkezine ne kadar uzak?

Yaklaşık 45-50 km'dir, yol normal koşullarda bir saat civarı sürer.

Ayasofya müze mi cami mi?

Cami. Trabzon Ayasofya'sı, İstanbul'daki Ayasofya'dan ayrı bir yapıdır: 13. yüzyılda Komnenos döneminde Trabzon'da inşa edilmiştir ve bu yazıda anlatılan yapı budur. 1964-2013 arasında müzeydi, 2013'te ibadete açıldı. Namaz vakitleri dışında ziyaret edilebilir.

Atatürk Köşkü ücretli mi?

Evet, köşk Büyükşehir Belediyesi'nin işlettiği ücretli bir müzedir. Yazın her gün 09.00-19.00 arasında açıktır.

Müzekart Sümela'da geçerli mi?

Evet, Sümela Manastırı'nda Müzekart geçerlidir.

Uzungöl'ü hangi mevsim görmek daha iyi?

Yaz yeşil ve yoğun, kış sakin ve beyazdır. Kalabalıksız bir deneyim için kışı tercih edin.